Soyadı Kanunu ve Türk’ün Atası ATATÜRK
Mustafa Kemal Atatürk, bir dil bilimci olmamasına rağmen, Türk diline büyük katkılar sağlayan önemli adımlar atmıştır. Türkçenin yabancı dillerin etkisinden arındırılması, milliyetçi ve halkçı bir dil politikası izlenmesi, Türkçenin çağdaş bir uygarlık dili hâline getirilmesi gibi hedefler bu adımlar arasında yer almaktadır. Atatürk’ün dil inkılabı kapsamında yaptığı en dikkate değer girişimlerden biri, 21 Haziran 1934’te kabul edilen 2525 sayılı Soyadı Kanunu’dur.[1]
1934 yılında çıkarılan “Soyadı Yasası” ile her Türk’ün öz adından başka bir soyadı taşıması ve bu soyadının, isimden sonra kullanılması kabul edildi. Bu suretle her aile reisi, kurduğu aile birliğini belirtmek üzere ortak bir soyadı taşıyacaktı.[2]
Soyadı Yasası, toplumdaki isim kargaşalığını önlediği gibi, isimlerin başına takılan bir sürü yersiz ve özenti sıfatları da ortadan kaldırdı. Artık her Türk, mensup olduğu aileye ait bir soyadı taşıyor; kız evlat, evlendiği zaman eşinin soyadını alıyordu. Bu yasanın çıkışından sonra, Türk inkılabının yaratıcısı Mustafa Kemal’e de yasa ile Yüce Türk’ün Ata’sı anlamında “Atatürk” soyadı verilmiştir.
Soyadı Yasası, her çeşit işlemlerde isim kargaşasını önlemesi bakımından toplum yaşantımızda önemli bir inkılap olmuştur.
Soyadı Kanunu’ndan sonra dönemin hükûmeti tarafından TBMM’ye Mustafa Kemal Paşa’ya Atatürk soyadı verilmesine dair bir teklif sunulmuş, bu teklif 24 Kasım 1934’te alkışlar arasında kabul edilmiştir.
Bundan iki gün sonra kabul edilen bir başka yasayla da efendi, bey, paşa gibi lakap ve ünvanların kaldırılmasına dair kanun kabul edilmiştir.
17 Aralık 1934 tarihinde, “Türkiye Cumhurbaşkanına verilen Atatürk soyadının veya bunun başına ve sonuna söz konarak yapılan adların hiçbir kimse tarafından öz ve soyadı olarak alınamayacağına dair kanun” kabul edilmiştir.[3] Bu kanun nedeniyle, Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Hanım da “Atadan” soyadını almıştır.[4]
Soyadı Kanunu ile ilgili çalışmalar 1929 yılı öncesinde gündeme gelmiş ve çalışmayı yapanlar Mustafa Kemal tarafından ödüllendirilmiştir.
15 maddelik Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934’te kabul edilmiştir.
Kabul edilen “Soyadı Kanunu” ile her Türk’ün öz adından başka soyadı taşıması zorunlu tutulmuştur. Soyadları “Türkçe olacak, rütbe,
* Akbayır Öğr.Gör. Ahmet, TC. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Mucur Meslek Yüksekokulu-Tarih
[1] Alan Doç. Dr. Sümeyra, Polatoğlu Doç. Dr. Mehmed Gökhan Dp. Atatürk’ün Yakın Çevresine Verdiği Soyadlarının Seçilmiş Örnekler Üzerinden Etimolojik Analizi, Doç. Dr., Erzurum Teknik Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Erzurum, Türkiye, Orcıd: 0000-0002-4406-2022, Sumeyra.Alan@Erzurum.Edu.Tr Doç. Dr., Erzurum Teknik Üniversitesi Tarih Bölümü, Erzurum, Türkiye, Orcıd: 0000- 0002-3310-408x, Gokhan.Polatoglu@Erzurum.Edu.Tr,2025.
[2] Atatürk Araştırma Merkezi, Soyadı Yasası,27 Haziran 2023.
[3] © The Independentturkish
[4] Öker Nusret.
Öğr. Gör. Ahmet AKBAYIR
TC. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi
Mucur Meslek Yüksekokulu-Tarih
